Choroby Moneymaker

Choroby

Odmiana Moneymaker to jedna z klasycznych, szeroko uprawianych odmian pomidora, ceniona za smak i plenność, ale równocześnie — ze względu na swój „stary” materiał genetyczny — stosunkowo podatna na wiele chorób grzybowych, bakteryjnych i wirusowych. W praktyce ogrodniczej i szklarniowej powoduje to potrzebę bardziej intensywnego nadzoru sanitarnego i profilaktyki niż w przypadku nowoczesnych odmian odpornych. Poniżej opisuję najważniejsze choroby, które mogą atakować Moneymakera, charakterystyczne objawy, warunki sprzyjające chorobom oraz konkretne metody zapobiegania i ograniczania szkód.

Najczęściej spotykane na liściach choroby grzybowe to plamistości i zgorzel: alternarioza (Alternaria solani), septorioza (Septoria lycopersici) oraz szara pleśń (Botrytis cinerea). Objawy alternariozy to okrągłe, brązowe plamy z koncentrycznymi pierścieniami, które prowadzą do zamierania liści; septorioza daje drobne, liczne plamki z czarnymi punktami (pyknidiami); Botrytis atakuje szczególnie uszkodzone części rośliny, tworząc szaro-bure naloty i gnicie kwiatów, owoców i pędów. Choroby te rozwijają się na mokrych liściach przy umiarkowanych temperaturach i dużej wilgotności. Profilaktyka polega na dobrej wentylacji i rozstawie roślin, unikaniu zraszania liści, stosowaniu nawadniania kropelkowego, usuwaniu porażonych części roślin i resztek po-plantacyjnych oraz na rotacji upraw. W razie potrzeby można stosować środki grzybobójcze — preferencyjnie preparaty kontaktowe i systemiczne zgodnie z etykietą i lokalnymi przepisami — oraz środki biologiczne zawierające antagonisty grzybów.

Kolejną grupą groźnych patogenów są choroby grzybowe i protistowe atakujące system korzeniowy i przewód wiązkowy: fuzarioza (Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici), werticilioza (Verticillium spp.) oraz zaraza ziemniaczana (Phytophthora infestans). Fuzarioza i werticilioza powodują więdnięcie asymetryczne, żółknięcie liści, brązowienie łyka i trwałe zamieranie roślin; patogeny te utrzymują się w glebie wiele lat. Zaraza ziemniaczana daje mokre, brunatne plamy na liściach i owocach oraz brunatne przebarwienia łodyg i szyjki korzeniowej przy sprzyjającej, wilgotnej pogodzie. Dla ograniczenia tych chorób istotne są: uprawa na terenach o dobrej strukturze gleby i drenażu, unikanie długotrwałego przemoczenia, kontrola sadzonek (korzystanie z certyfikowanego zdrowego materiału), płodozmian (unikać uprawy psiankowatych na tym samym miejscu przez kilka lat), ewentualne stosowanie podkładek odpornych przy uprawie pod osłonami oraz sanacja gleby i dezynfekcja sprzętu. Przy zarazie ziemniaczanej szybką reakcją są opryski fungicydami o działaniu przeciwko oomycetom (stosować zgodnie z lokalnymi wytycznymi).

Bakterie — w tym chociażby bakteryjna plamistość (Xanthomonas), bakteryjna plamistość i zgorzel gardła (Pseudomonas syringae pv. tomato) — daje zazwyczaj drobne ciemne plamki na liściach, wybroczyny na owocach i zasychanie pędów. Bakterie rozprzestrzeniają się przez deszcz, opryskiwacze, narzędzia oraz zainfekowany materiał siewny i rozsady. Kontrola opiera się głównie na higienie: stosowaniu zdrowych nasion i rozsady, dezynfekcji narzędzi, unikaniu pracy przy mokrych roślinach, izolacji chorych roślin oraz — w razie nasilenia — stosowaniu preparatów miedziowych jako środka ograniczającego. Trzeba pamiętać, że leczenie bakteryjnych chorób jest trudne, a profilaktyka i usuwanie źródeł infekcji są kluczowe.

Wirusy (np. wirus mozaiki pomidora — ToMV, wirus brunatnej plamistości liści pomidora Tospovirus jak TSWV) objawiają się mozaikowymi przebarwieniami liści, karłowatością roślin, deformacją owoców i spadkiem plonów. Wirusy rozprzestrzeniają się przez nasiona, mechanicznie (kontakt), a także przez wektory (mszyce, wciornastki). Ochrona przed wirusami to stosowanie zdrowego materiału, kontrola wektorów (np. lepsze zabezpieczenie osłon, lepsza ochrona przed owadami), eliminacja chwastów będących rezerwuarami oraz szybkie usuwanie chorych roślin. Nie ma skutecznego leczenia wirusów chemicznego; najlepsze efekty przynosi profilaktyka i użycie odmian odpornych, gdy są dostępne.

Nie wolno pominąć chorób i szkodników glebowych: nicienie korzeniowe (Meloidogyne spp.) i inne patogeny glebowe osłabiają korzenie, powodując żółknięcie, słaby wzrost i zmniejszenie plonu. Nicienie często powodują charakterystyczne guzki na korzeniach. Metody ograniczania obejmują stosowanie zdrowej, dobrej jakości gleby lub podłoża, płodozmian, uprawę roślin odstraszających/nicienio-odpornych, biologiczne środki nicieniobójcze, solarizację gleby przed sadzeniem i dobór odpornych podkładek przy szczepieniu roślin.

Odmiana Moneymaker szczególnie narażona jest też na problemy fizjologiczne, np. zgniliznę końca owocu (blossom end rot) — wynik nie tyle patogenu, co niedoboru wapnia i nieregularnego pobierania wody. Objawia się to ciemną, zapadniętą plamą na spodzie owocu. Zapobieganie polega na wyrównaniu wilgotności gleby (regularne podlewanie), zapewnieniu dostępności wapnia w glebie i unikanie nagłych zmian nawożenia. Warto też badać pH i zasobność gleby oraz stosować nawozy zrównoważone.

W praktyce uprawy Moneymakera najlepsze efekty daje strategia integrowanej ochrony roślin (IPM): wybieranie zdrowych nasion i rozsady, sezonowa rotacja upraw, dbałość o sanitację (usuwanie resztek roślin, dezynfekcja narzędzi), odpowiedni odstęp i przycinanie w szklarni dla lepszej wentylacji, nawadnianie kropelkowe, monitorowanie zagrożeń i progowość zabiegów. Gdy stosuje się środki chemiczne lub biologiczne, zawsze należy przestrzegać etykiet i lokalnych przepisów, rotować grupy środków, by nie dopuścić do powstawania odporności patogenów, oraz preferować środki o mniejszym wpływie na środowisko.

Na zakończenie: Moneymaker daje dobre plony i smak, ale wymaga uważnej ochrony przed wieloma zagrożeniami. Regularne obserwacje, szybka izolacja chorych egzemplarzy i stosowanie profilaktycznych praktyk (higiena, nawadnianie, dobre podłoże, zdrowe nasiona) znacznie zmniejszą ryzyko poważnych strat. W przypadku poważnych epidemii warto skonsultować się z lokalnym doradcą rolniczym lub służbą ochrony roślin — oni doradzą konkretne środki dopuszczone w danym regionie oraz diagnostykę laboratoryjną, gdyby rozpoznanie sprawiało trudności.

Zobacz także

Moneymaker

Pomidor