Toksyczność Rossa di Tropea

Zobacz także

Rossa di Tropea

Cebula-Czerwona

Toksyczność

Toksyczność cebuli, w tym odmiany Ross di Tropea (słynnej włoskiej czerwonej, słodkiej cebuli), wynika przede wszystkim z obecności związków siarkoorganicznych. Podstawowymi prekursorami są S-alk(en)yl-L-cysteina sulfoksydy (ACSOs), które w wyniku uszkodzenia tkanek (krojenie, rozgniatanie) ulegają działaniu enzymu alliinazy i przekształcają się w lotne związki sulfenowe, disiarczki oraz specyficzny czynnik łzawiący (propana-1-thial S-oxide). Do związków szczególnie istotnych z toksykologicznego punktu widzenia należy N-propyl disulfide oraz różne formy thiosulfatów i disiarczków — to one są odpowiedzialne za działanie utleniające na erytrocyty.

Mechanizm toksyczny polega na indukowaniu stresu oksydacyjnego wewnątrz krwinek czerwonych. Związki siarkoorganiczne uszkadzają hemoglobinę i błony erytrocytów, prowadząc do powstawania ciałek Heinza (Heinz bodies) oraz do hemolizy. W efekcie może rozwinąć się methemoglobinemia i hemolityczna anemia-niewywołana bezpośrednio przez patogeny. Proces ten bywa opóźniony — objawy kliniczne zwykle pojawiają się w ciągu kilku godzin do kilku dni po spożyciu, w zależności od ilości i gatunku zwierzęcia.

Znaczenie praktyczne: dla ludzi Ross di Tropea jest ogólnie uważana za jadalną i niegroźną — to ceniona odmiana słodkiej czerwonej cebuli spożywana surowa lub gotowana. Niemniej u niektórych osób może powodować podrażnienie przewodu pokarmowego, objawy zgagi, wymioty lub reakcje alergiczne (kontaktowe zapalenie skóry, astma zawodowa u osób pracujących przy obróbce cebuli). Ponadto cebula ma właściwości antyagregacyjne i może nasilać efekt leków przeciwzakrzepowych, więc osoby przyjmujące silne antykoagulanty powinny zachować ostrożność.

Toksyczność dla zwierząt domowych i gospodarskich: psy i koty są szczególnie wrażliwe na toksyczne działanie cebuli. Dawką toksyczną u psów podaje się zwykle zakres 15–30 g cebuli na kg masy ciała (razem mówimy o surowych, gotowanych i suszonych formach), jednak koty są bardziej wrażliwe i mogą ulec zatruciu przy znacznie mniejszych ilościach. U bydła, koni i owiec długotrwałe podawanie większych ilości cebuli może powodować podobne zaburzenia krwi i wtórne problemy zdrowotne. Szczególnie niebezpieczne są formy skoncentrowane — proszki (przyprawy), resztki kuchenne, a także potrawy zawierające duże ilości cebuli (sosy, buliony) — bo obróbka cieplna nie usuwa całkowicie toksycznych związków.

Objawy zatrucia u zwierząt to wymioty, biegunka, osłabienie, apatia, przyspieszone oddychanie i tętno, bladość błon śluzowych, żółtaczka, ciemny kolor moczu (hemoglobinuria). W badaniach laboratoryjnych obserwuje się niedokrwistość hemolityczną, ciałka Heinza w rozmazie krwi, podwyższone stężenie bilirubiny i czasem methemoglobinemię. U ludzi natomiast najczęściej są to objawy żołądkowo‑jelitowe i alergiczne; ciężkie hemolizy u ludzi są bardzo rzadkie.

Postępowanie w zatruciu: w przypadku niedawnego spożycia (do kilku godzin) należy jak najszybciej skontaktować się z weterynarzem lub ośrodkiem informacji toksykologicznej. U zwierząt stosuje się odbarczenie żołądka (wymioty wywołane przez specjalistę, płukanie), podanie węgla aktywowanego, monitorowanie morfologii krwi przez kilka dni oraz leczenie wspomagające: płyny dożylne, tlenoterapię, leczenie przeciwutleniające (czasem stosuje się preparaty mające na celu ochronę przed stresem oksydacyjnym) i transfuzję krwi w ciężkich przypadkach. U ludzi leczenie jest zwykle objawowe; w razie wątpliwości należy zgłosić się do lekarza.

Specyfika odmiany Ross di Tropea: jako słodka, czerwona odmiana o obniżonej ostrości, Ross di Tropea ma zwykle niższą zawartość lotnych związków łzawiących, co wpływa na smak i mniejsze drażnienie podczas krojenia. Jednak obniżona ostrość nie oznacza braku wszelkich związków siarkoorganicznych — nadal obecne są ACSOs i disiarczki, więc potencjał toksyczny wobec wrażliwych zwierząt pozostaje. Z tego powodu zalecenia dotyczące unikania podawania cebuli zwierzętom domowym dotyczą wszystkich odmian, także Ross di Tropea.

Profilaktyka i zalecenia praktyczne: nie podawać nikomu w domu (zwłaszcza psom i kotom) resztek potraw zawierających cebulę; unikać przypraw i proszków z cebuli w diecie zwierzęcej; podczas pracy z dużymi ilościami cebuli stosować rękawice i wentylację, by zminimalizować ryzyko podrażnienia i uczuleń. W razie spożycia lub wystąpienia objawów niezwłocznie kontaktować się z weterynarzem lub lekarzem — szybka interwencja zmniejsza ryzyko rozwoju ciężkiej hemolizy.